Je springt bij, lost het op, neemt het over. Helpen voelt goed. Toch merk je soms dat juist dat helpen je leegtrekt. Dat patroon heeft een naam: de dramadriehoek.
Drie rollen waartussen iedereen wisselt
In de dramadriehoek spelen drie rollen: het slachtoffer, de redder en de aanklager. Het slachtoffer voelt zich machteloos of overweldigd en zoekt hulp of erkenning. De redder springt vaak ongevraagd bij en voelt zich daardoor nodig. De aanklager wijst fouten aan bij zichzelf of bij anderen vanuit frustratie.
Elke rol voelt op zichzelf logisch. Helpen is aardig. Grenzen bewaken is verstandig. Om hulp vragen is menselijk. Het wordt lastig als de rollen in elkaar verstrikt raken en dat gebeurt vaak binnen één gesprek. Dan kost het alle drie de kanten stress.
Waarom de redder zo moe wordt
De redder-rol is het moeilijkst als probleem te herkennen omdat helpen nooit slecht lijkt. Toch is er verschil tussen gevraagd en ongevraagd helpen. Wie steeds ongevraagd oplossingen aandraagt neemt onbedoeld ook de verantwoordelijkheid van de ander over. En als je altijd klaarstaat blijft iedereen bij je aankloppen. Zo raak je langzaam de grip op je eigen agenda kwijt.
De weg eruit: de winnaarsdriehoek
De winnaarsdriehoek heeft dezelfde drie posities met een andere invulling:
- Van slachtoffer naar iemand die actief om hulp vraagt in plaats van te wachten tot iemand het oppikt.
- Van redder naar coach. Je vraagt eerst of er behoefte is aan hulp en helpt dan gericht in plaats van het probleem over te nemen.
- Van aanklager naar iemand die heldere grenzen stelt zonder verwijt. Je benoemt wat niet werkt zonder de ander aan te vallen.
Bij dezelfde situatie en dezelfde mensen verloopt het gesprek anders als je een andere rol kiest, met minder stress voor iedereen.
Begin met luisteren
Veel van de winnaarsdriehoek begint bij luisteren en niet bij oplossen. De LSD-methode helpt daarbij: Luisteren zonder te onderbreken, Samenvatten wat je hoorde (op inhoud en op gevoel) en pas daarna Doorvragen. Het gaat erom dat de ander merkt dat je hebt begrepen wat er speelt voordat je met een oplossing komt. Een ik-boodschap zoals "ik zie dat je gespannen bent" roept ook minder weerstand op dan een interpretatie als "dit komt op mij over als boos".
Veelgestelde vragen
Zit ik altijd in dezelfde rol?
Nee. De meeste mensen wisselen tussen de drie rollen en soms zelfs binnen één gesprek. De rol die je het vaakst inneemt hangt samen met de situatie en met wie er tegenover je staat.
Wanneer is helpen een goed idee?
Helpen is op zichzelf niet het probleem. Het verschil zit in gevraagd of ongevraagd helpen en in helpen vanuit keuze of vanuit het gevoel dat het moet.
Werkt dit ook op de werkvloer?
Ja. De rollen spelen even goed tussen collega's en leidinggevenden als thuis. Een leidinggevende die steeds zelf de oplossing bedenkt loopt hetzelfde risico als een redder in een privésituatie.
Gebaseerd op het programma Stress als Bondgenoot van Ismahane Ben Smaïl en Theo Brack.